Kiên Giang (1929 - 2014)
Tên thật Trương Khương Trinh, sinh tỉnh Kiên Giang. Còn là soạn giả cải lương Hà Huy Hà và ký giả kịch trường Kiên Giang Hà Huy Hà.
Đã xuất bản các tập thơ Hoa Trắng Thôi Cài Trên Áo Tím (1962) (tái bản 1996), Lúa Sạ Miền Nam (1970), Quê Hương Thơ Ấu (1967), Tập Thơ Kiên Giang (1996). Ông đã soạn nhiều vở cải lương như Người vợ không bao giờ cưới (1958 với Phúc Nguyên), Ngưu Lang Chức Nữ, Áo cưới trước cổng chùa, Trương Chi Mỵ Nương, ...
Hoa Trắng Thôi Cài Trên Áo Tím
I.
Lâu quá không về thăm xóm đạo
Từ ngày binh lửa xoá không gian
Khói bom che lấp chân trời cũ
Che cả người thương, nóc giáo đường
Mười năm trước, em còn đi học
Áo tím điểm tô đời nữ sinh
Hoa trắng cài duyên trên áo tím
Em là cô gái tuổi băng trinh
Trường anh ngó mặt giáo đường
Gác chuông thương nhớ lầu chuông
U buồn thay! Chuông nhạc đạo
Rộn rã thay! Chuông nhà trường
II.
Lần kia anh ghiền nghe tiếng chuông
Làm thơ sầu mộng dệt tình thương
Để nghe khe khẽ lời em nguyện
Thơ thẩn chờ em trước thánh đường
Mỗi lần tan lễ, chuông ngừng đổ
Hai bóng cùng đi một lối về
E lệ, em cầu kinh nho nhỏ
Thẹn thùng, anh đứng lại, không đi
III.
Sau mười năm lẻ anh thôi học
Nức nở chuông trường buổi biệt ly
Rộn rã từng hồi chuông xóm đạo
Tiễn nàng áo tím bước vu quy
Anh nhìn áo cưới mà anh ngỡ
Chiếc áo tang liệm khối tuyệt tình
- Hoa trắng thôi cài lên áo tím
Thôi còn đâu nữa tuổi băng trinh
Em lên xe cưới về quê chồng
Dù cách đò ngang, cách mấy sông
Anh vẫn yêu em người áo tím
Nên tình thơ ủ kín trong lòng
IV.
Từ lúc giặc ruồng vô xóm đạo
Anh làm chiến sĩ giữ quê hương
Giữ tà áo tím, người yêu cũ
Giữ cả lầu chuông, nóc giáo đường
Mặc dù em chẳng còn xem lễ
Ở giáo đường u tịch chốn xưa
Anh vẫn giữ lầu chuông gác thánh
Nghe chuông truy niệm mối tình thơ
Màu gạch nhà thờ còn đỏ thẫm
Như tình nồng thắm thuở ban đầu
Nhưng rồi sau chuyến vu quy ấy
Áo tím tình thơ đã nhạt màu
V.
Ba năm sau chiếc xe hoa cũ
Chở áo tím về trong áo quan
Chuông đạo ngân vang hồi vĩnh biệt
Khi anh ngồi kết vòng hoa tang
Anh kết vòng hoa màu trắng lạnh
Từng cài trên áo tím ngây thơ
Hôm nay vẫn đoá hoa màu trắng
Anh kết tình chung gởi xuống mồ
VI.
Lâu quá không về thăm xóm đạo
Không còn đứng nép ở lầu chuông
Những khi chuông đổ anh liên tưởng
Người cũ cầu kinh giữa thánh đường
“Lạy Chúa con là người ngoại đạo
Nhưng tin có Chúa ở trên cao
Trong lòng còn giữ màu hoa trắng
Cứu rỗi linh hồn con, Chúa ơi!”
Bến Tre, 14-11-1958
** Lúa sạ miền Nam
Mời bạn về thăm quê hương lúa sạ
Ngắm biển trời Đồng Tháp, đất An Giang.
Gò Óc Eo còn dấu vết một kho tàng
Nhớ thuở bòn vàng những năm đồ khổ
Lặn dưới bùn sâu mở đường hơi thở
Đưng1 Ba Thê nhớ cỏ lúa Láng Linh
Bảy Núi gọi mây dựng bức tường thành
Ngăn gió độc cho xanh màu lá mạ
Mời bạn về ôm chân cây lúa sạ
Để reo mừng đau xót với Hậu Giang
Mẩy trăm năm từ thuở mới khai hoang
Nhạc rừng trâu vượt trời nghe đồng vọng
Gọi nhau về miền Tây chân trời mộng
Chào tay chai rạch đất thế lưỡi cày
Thủy triều lên xuống vơi đầy
Mồ hôi đổ xuống, đất lầy trổ bông
Mời bạn về thăm vùng trời đất đứng
Để lắng nghe mạch sống chảy âm thầm
Dưới mặt nước, nhạc ngầm gợn dư âm
Chuyển thành sóng dập vờn theo tóc lúa
Lúa yêu đồng nên dịu dàng ca múa
Trên địa đàng thơm ngát hương phù sa
Cá tôm kéo về đại hội hải hà
Ca mừng lúa với trường ca sung túc
Mặt đất rộng phơi da đầu dưới nước
Cho rễ dày đan tóc lúa rối đoanh
Gió gợn mặt biển xanh
Sóng xao tóc lúa vây quanh xóm làng
Lúa lên theo nước
Lúa vượt lên mây
Lá mỏng lá dày
Bao la biển lúa
Gió nghiêng gió ngửa
Sóng bủa láng cò
Cây lúa dật dờ
Như áo lụa thủy cung chào đại hội
Về Miền Tây với bàn tay vẫy gọi
Chào An Giang Bảy Núi tiếp Láng Linh
Chào kênh Vĩnh Tế nối mạch Giang Thành
Cho nước bạc từ sông xuôi biển cả
Bằng tay thép với đôi chân tượng đá
Những người xưa khai phá địa đàng xanh
Sừng sững Thất Sơn một dãy trường thành
Chim mỏi cánh vẫn bay vào bóng mát
Leo cột buồm nhìn ruộng đồng man mác
Yêu làm sao, trời đất, nước miền Nam
Vẹt màn rêu trên bia đá núi Sam
Ghi công đức Thoại Ngọc Hầu thuở trước
Người xưa bảo: “Đây là vùng đất phước
Đất oai hùng toàn nhân kiệt địa linh”
Khi trời xanh trở xám lửa đao binh
Lúa lặn xuống tránh mùi tanh thuốc súng
Thân lúa mềm nhưng dẻo mềm chân đứng
Đứng cùng người cùng lịch sử miền Nam
Dù đớn đau bầm dập chẳng rên than
Khi gục xuống là hẹn hò quật khởi
Cò trắng ngàn năm bay chẳng mỏi
Lưng trâu, sáo đậu ngóng mây chiều
Bếp un dệt khói đan mùng lưới
Giấc ngủ ru theo tiếng sáo diều
Nước càng cao lúa càng cao
Lúa lên theo nước vẫy chào áng mây
Mồ hôi chảy xuống đất lầy
Cho dài lá lúa cho đầy chén cơm
Chiều chiều chống chiếc xuồng cui nhỏ
Người chống sào như danh tướng chống gươm
Khoát nước giữa đồng thăm đọt lúa
Thêm yêu đồng ruộng mến quê hương
Tay chai sỏi đá
Vuốt đọt lúa non
Ngỡ bồng con nhỏ, ngỡ ôm vợ hiền
Lúa là ngọc
Lúa là tiền
Lúa ru ta lớn trong niềm yêu thương
Lớp người chết dựng mùa xuân chín
Xác lạnh buộc dây bó đệm bàng
Thịt rã tan từ mùa nước nổi
Bón phân đất béo, hột cơm vàng
Lúa sạ vượt trời cao đất đứng
Bừng bừng hào khí ngút trăng sao
Trái tim bằng thép, chân bằng đá
Nước xoáy lòng sông cuộn máu đào
Màu toóc nâu Nàng Tây2 gạo Điểm
Ngàn năm bốc khói bếp phù sa
Hãy về sông Hậu sông Tiền cũ
Dựng lại quê hương dưới mái nhà
Dầu ăn gạo Mỹ chở tàu binh
Đừng phụ gạo quê đất nước mình
Lúa sạ vẫn còn nguyên rễ mẹ
Địa đàng còn rộng chân trời xanh.
Miền Tây mùa nước lụt 1964
** Màu Mực Tím
Tôi đã tương tư màu mực tím
Từ ngày mới viết chữ A, B
Cong queo dòng bút tình thơ dại
Chữ nghĩa đẹp trong nét vụng về
Mỗi lần trái mồng tơi chín
Anh hái làm mực tím
Tặng cô bạn nửa ve bầu
Cô đem mực tím nhuộm màu áo thơ
Từ ngày nhuộm áo màu tim tím
Bè bạn gặp em ở cổng trường
Thường gọi : nầy cô em áo tím
Cho anh nhểu mực viết văn chương
Mỗi lần tan học tung tăng bước
Em đụt mưa chiều, trú nắng trưa
Dưới lá mồng tơi râm bóng mát
Ngồi nghe mẹ kể chuyện đời xưa
Mẹ nghèo chăm bón vồng khoai tím
Hái lá mồng tơi bán chợ làng
Đổi gạo, mua đèn cùng giấy mực
Nuôi con ăn học, mấy năm trường
Từ lúc em vào trường áo tím
Riêng anh thi rớt học trường tư
Khác trường khác lớp, tình chia ngả
Ký ức ngày xanh ... lớp bụi mù
Mẹ không phiền anh thi rớt
Nhưng thoáng nét buồn trong mắt sâu
Vẫn bán lá khoai mua giấy mực
Nuôi con, chờ đợi mùa thi sau
Để tự trách mình, anh cạo trọc
Học trò thi rớt hóa nhà sư
Đèn chong từ đó soi trang sách
Chữ nghĩa tương tư mắt học trò
Sợ lỡ mùa thi mẹ lại già
Gánh hàng oằn nặng, quãng đường xa
Bóng chiều nghiêng xế trên lưng mẹ
Con học đợi ngày chiếm thủ khoa
Bên song cửa sổ căn nhà lá
Khi mẹ gánh hàng họp chợ đông
Con ngỡ trong hồn, hoa phượng nở
Đẹp thay trang sách dưới đèn chong
Sương khuya rơi ướt cánh đồng
Ướt vai áo mẹ, uớt lòng sách đêm
Trăng mờ sáng tựa hoa đèn
Mẹ lo cơm áo, con tìm công danh
Mùa thi ấy, con vừa thi đỗ
Thì bóng từ thân đã khuất rồi
- Ai đẩy xe tang chầm chậm lại
Chờ hoa phượng rụng phủ quan tài
Mẹ buông gánh nợ đời đi vội
Cát bụi quay cuồng theo bánh xe
Ví biết mẹ già sao mất sớm
- Con tìm danh vọng để làm chi
Mây Tần ngày ấy thành mây trắng
Con ngỡ mây tang : tóc mẹ hiền
Ngước mắt nhìn mây con vẫn ngỡ
Mẹ mình họp chợ chốn cung tiên .
** Dưới Giàn Mồng Tơi
Kính tặng Mẹ
Mẹ già nấu rượu nếp than
Kiếm tiền trả bớt nợ nần thâm niên
Trán nhăn cày nếp ưu phiền
Bàn tay nào sạch ? Đồng tiền nào dơ ?
Cau già xa gốc trơ vơ
Trái đau trổ muộn bạc phơ mái đầu
Nửa đêm ngồi ngoáy cối trầu
Nghiền tan cay đắng trộn màu thời gian.
Nhìn màu tím rượu nếp than
Ngỡ ngồi hóng mát dưới giàn mồng tơi
Nghe mòn mỏi nhịp võng lơi
Thoáng hương cau ngát mây trời quê hương.
"Bần gie, đom đóm lập lòe
Năm mười chín tuổi, mẹ về với cha".
Hai mươi, nở nhụy khai hoa
Vầng trăng mười chín xế tà vì đâu ?
Mùa mưa cắm cá giăng câu
Mùa khô, bắt ách xe trâu băng đồng.
Hai vai gánh nợ con chồng
Tay nhen bếp lửa, tay bồng con thơ
Thở dài theo điệu ầu ơ
"Lấy chồng xa xứ, bơ vơ một mình
Bên ven rừng xứ U Minh
Trọn niềm dâu thảo, trọn tình mẫu thân
Bây giờ héo hắt tuổi xuân
Sáu mươi năm, sáu mươi năm mỏi mòn
Vầng trăng Xẻo Đước thôi tròn
Đường câu đă cuốn, lối mòn đã qua
Tàu xuplê một,
Tàu xuplê ba..
Con sông Cái Lớn, làng xa.. khói mờ
Trưa buồn nghẹn tiếng hitcô
Xót xa chim vịt bơ vơ gọi bầỵ
Ới sông Cái Lớn
Ới ngọn bần gie
Lửa đom đóm chẳng lập loè
Bao giờ mới thấy lối về quê xưa
(trích tập thơ "Lúa Sạ Miền Nam")
** Đường Vượt Biển
Nõn nà thay lá giao mùa
Đẹp sao sản phụ mới vừa khai hoa
Vút cao tiếng khóc tu-oa
Tưởng chừng nhạc khúc tình ca chào đời
"Đàn ông đi biển có đôi,
Đàn bà đi biển mồ côi một mình".
Người Mẹ xé khăn làm tã lót
Ủ con so, hòn ngọc trong lành
Chồng nghèo lên tận rừng xanh
Đốt than, hái ráng ủ tình tào khang
Phòng sanh nào khác cung vàng
Trên giường cữ khói, nữ hoàng ngự lên
Chồng là người lính trung kiên
Canh chừng giấc ngủ nàng tiên bên giường
Mùi thơm dầu chổi tỏa hương
Xông thơm da thịt nữ hoàng con sọ
Than hồng củ ráng, xông chăn gối
Ấm cả nhà xiêu, ánh lửa mờ
Vàng bạc trên đời không đổi được
Một hòn ngọc quí : đứa con sọ
Non ngày non tháng em nằm ngủ
Muối mặn, tiêu nồng, cơm dẻo thơm
- "Má nó ăn đi, đây sữa ngọt
Sữa nghèo chuyền máu để nuôi con".
Đợi tối người chồng làm giấy nợ
Hỏi vay bạc tháng mấy mươi phân
Buộc tay bà mụ đền ơn nghĩa
Rồi sẽ cày thuê trả nợ nần.
Nhìn thấy gói tiền, em khẻ hỏi :
- "Tiền đâu ghim kỹ, giống tiền vay ?"
Anh liền nói dối : - "Tiền cha mẹ,
Cứng cát mình làm lễ cột tay".
Cầm tờ giấy bạc vàng kim gút
Người vợ biết tiền chồng mới vay
Không nói ra mà lòng đã khóc
Khi bàn tay nắm lấy bàn taỵ
Đàn bà sống chết đường sanh nở
Đi biển mồ côi chỉ một mình
Chín tháng cưu mang đường vượt biển
Trăm năm hương lửa biết bao tình.
trích từ tập thơ "Lúa Sạ Miền Nam".
** Tà áo Tím
Trời ửng pha lê ngời áo tím
Đường lên trường cũ bướm hồng bay
Gió vừa đủ mát ru da thịt
Suối tóc thề buông như vẫy tay
Đá sợ gót sen bớt nõn nà
Biến thành nhung gấm dưới chân hoa
Lá rơi lót thảm trên đường mộng
Mở lối vào xuân tuổi ngọc ngà
Vở mới tương tư mười búp măng
Nâng niu chữ nghĩa giữa tờ hương
Nghe chừng hơi thở thơm tinh khiết
Thỏ thẻ lời chim tiếng hót vang
Băng trường lên nước màu thời gian
Em khắc tên em ở góc bàn
Năm mới đổi tên thay lớp mới
Em còn gởi lại một mùa xuân
Ép cánh điệp hồng trong vở cũ
Nhốt vào kỷ niệm chút tình thơ
Tàn niên học cũ, lên trường mới
Tiếc nhớ bâng khuâng thuở học trò
Nhớ buổi tan trường, chim vỡ tổ
Chờ em trước cổng dưới hàng sao
Phất phơ áo tím qua đường cái
Muốn cúi chào em chẳng dám chào
Em về lối cũ anh theo lén
Em bước nhanh, anh cũng bước nhanh
Đuổi bắt âm thầm tà áo tím
Ngàn năm còn đẹp dáng xuân xanh
Kiên Giang
***
