Khúc Thụy Du

Du Tử Lê (1942 - 2019) sinh tại Hà Nam. Năm 1954, theo gia đình di cư vào miền Nam. Cựu học sinh trường Chu Văn An, Trần Lục rồi đại học Văn Khoa Saigon, nguyên sĩ quan quân lực VNCH. Ông làm việc tại cục Tâm Lý Chiến trong vai trò phóng viên chiến trường, trước khi làm Thư ký tòa soạn nguyệt san Tiền Phong. Năm 1973, ông được trao giải Văn Học Nghệ Thuật Toàn Quốc, bộ môn Thi Ca, với thi phẩm: “Thơ Du Tử Lê 1967-1972”.  Sau Tháng Tư, 1975 ông định cư tại Hoa Kỳ.

- Ông khởi sự làm thơ rất sớm, từ năm 1953 tại Hà Nội, với nhiều bút hiệu khác nhau, bút hiệu Du Tử Lê được dùng chính thức từ năm 1958 trên tạp chí Mai.

- Ông là một trong 6 nhà thơ Việt Nam thuộc thế kỷ 20, có thơ được chọn in trong tuyển tập “Thi Ca Thế Giới Từ Thời Thượng Cổ tới hôm nay/ World Poetry - An Anthology of Verse from Antiquity to Our Time” do nhà W.W. Norton New York, New York ấn hành năm 1998.
- Ông là một trong 7 nhà thơ miền Nam, được cố nhà văn Mai Thảo chọn là "7 Vì sao Bắc Đẩu" của nửa thế kỷ thi ca Việt Nam. Sáu người kia là Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Bùi Giáng, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền và Tô Thùy Yên.
- Tác giả của 77 tác phẩm đã xuất bản. 

Sau đây là những tác phẩm tiêu biểu của ông:

1. Khúc Thụy Du
2. Dưới Mái Hiên Người
3. Những Dòng Cuối Sáu Tám
4. Dỗ Giấc Người Bất Hạnh
5. Ngày Chúng Ta
6. Bài Cuối Năm
7. Sau Ba Mùa Tăm Tối

 

1. Khúc Thụy Du

1.
như con chim bói cá
trên cọc nhọn trăm năm
tôi tìm đời đánh mất
trong vụng nước cuộc đời
như con chim bói cá
tôi thường ngừng cánh bay
ngước nhìn lên huyệt lộ
bầy quạ rỉa xác người
(của tươi đời nhượng lại)
bữa ăn nào ngon hơn
làm sao tôi nói được
như con chim bói cá
tôi lặn sâu trong bùn
hoài công tìm ý nghĩa
cho cảnh tình hôm nay
trên xác người chưa rữa
trên thịt người chưa tan
trên cánh tay chó gặm
trên chiếc đầu lợn tha
tôi sống như người mù
tôi sống như người điên
tôi làm chim bói cá
lặn tìm vuông đời mình
trên mặt đất nhiên lặng
không tăm nào sủi lên
đời sống như thân nấm
mỗi ngày một lùn đi
tâm hồn ta cọc lại
ai làm người như tôi ?
2.
mịn màng như nỗi chết
hoang đường như tuổi thơ
chưa một lần hé nở
trên ngọn cờ không bay
đôi mắt nàng không khép
bàn tay nàng không thưa
lọn tóc nàng đêm tối
khư khư ôm tình dài
ngực tôi đầy nắng lửa
hãy nói về cuộc đời
tôi còn gì để sống
hãy nói về cuộc đời
khi tôi không còn nữa
sẽ mang được những gì
về bên kia thế giới
thụy ơi và thụy ơi
tôi làm ma không đầu
tôi làm ma không bụng
tôi chỉ còn đôi chân
hay chỉ còn đôi tay
sờ soạng tìm thi thể
quờ quạng tìm trái tim
lẫn tan cùng vỏ đạn
dính văng cùng mảnh bom
thụy ơi và thụy ơi
đừng bao giờ em hỏi
vì sao mình yêu nhau
vì sao môi anh nóng
vì sao tay anh lạnh
vì sao thân anh rung
vì sao chân không vững
vì sao anh van em
hãy cho anh được thở
bằng ngực em rũ buồn
hãy cho anh được ôm
em, ngang bằng sự chết
tình yêu như ngọn dao
anh đâm mình, lút cán
thụy ơi và thụy ơi
không còn gì có nghĩa
ngoài tình anh tình em
đã ướt đầm thân thể
anh ru anh ngủ mùi
đợi một giờ linh hiển
(3-68)

2. Dưới Mái Hiên Người

ở đây đêm lạnh từng hồi
lưng co bóng núi đêm dài thấu xương
đạn dò hướng máu tôi buông
cánh chim nào ủ vết thương qua đời
ở đây hết đứng lại ngồi
trông tin thư bặt đợi người quá giang
xe trong bến đỗ muộn màng
mui không bụi phủ sét hàng ghế con
ở đây mái rã hiên mòn
chắt chiu giọt muộn rớt buồn tay vơi
mưa chan muối mặn thân người
xót tôi nửa kiếp thả lời kêu van
ở đây cùng tận điêu tàn
tôi so vai ngủ trên bàn gỗ trơ
trở mình nghe nặng vai đưa
sát khung cửa ngỏ ai vừa thác oan
ở đây hồn mở nắp quan
đầu kê mộ chí mắt khan nẻo về
nhớ em mê muội tình thề
đên hâm thân nóng ngày lìa trí khôn

3. Những Dòng Cuối Sáu Tám

1.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng ta cũng không thể xa nhau
khi rắn địa đàng đã can gián nàng đừng hái lầm trái cấm
nàng khăng khăng đưa tay
ngắt lấy cho mình
trái hạnh phúc chín
nàng đã chọn địa ngục
vì đó mới chính là nơi để sống
nàng đã chọn bóng đêm
vì đó mới chính là nơi để chúng ta trở về sau những hành trình mơ ước tan hoang
vì không còn cách nào khác hơn
khi chúng ta vẫn chưa soi thấy mặt mình trong những lần lệ ứa
2.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng ta cũng không thể xa nhau
khi trái tim mách bảo với chàng rằng
chính tình yêu mới thực là lẽ sống
mặc dù khu vườn ta
đã bắt đầu mọc lên những hàng cây thảng thốt
rễ nhẫn nhục vươn dài
cắm sâu lòng đất ải
chúng ta chưa làm người
đã biến thành thú vật
3.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng mình cũng không thể xa nhau
nếu thánh Moise không thấy được đất hứa
chỉ vì một lần lỡ không tin nơi quyền phép thiêng của Chúa
thì anh và em
nếu có vì yêu nhau
mà phải cắn môi mình bật máu
cũng đến thế mà thôi
có sá gì đất hứa
khi sự sống ngộp hơi
em phải thấy
mỗi hoàn cảnh khắt khe
là một chiếc lò rèn
nung trái tim ta thành sắt
luyện tình yêu ta thành ngọc
(một khối ngọc u buồn và khi không đêm đêm nhỏ lệ)
Có sợi dây nào
buộc được hồn phiêu lạc ?
có nhân danh nào
cản được tình yêu chín ?
ta sống cho ngày mai
bằng hôm nay khinh bạc
loài bò sát không tên
đeo rất nhiều mặt nạ
tôi cám ơn những người
đã mong sớm thấy cuộc tình tôi non yểu
nếu có được kiếp sau
tôi chọn đời bóng tối
nguyện hạnh phúc thắp sáng nàng
trong tình yêu tôi đau đớn
4.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng ta cũng không thể xa nhau
khi con sông quanh co cuối cùng cũng tìm đường ra biển
nên cay cực bao nhiêu
cũng không thể phạt ngã được tình ta chất ngất
nguyện tình yêu nàng như rắn quấn quanh cổ tôi
5.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng ta cũng không thể xa nhau
ngay khi ngọn dao từ tay anh
cắm xuống ngực em rất ngọt
(một ngày kia lúc em sinh lòng bội bạc)
và anh sống âm thầm
trong hận thù với biết bao nguyền rủa
như những ngọn giáo dài đâm nát tâm hồn anh (một tên điên rồ khăng khăng nghĩ tình yêu là lẽ sống)
nếu sửa được kiếp này
tôi sẽ nguyện làm người mất trí
6.
phải rồi, phải rồi em
trong trường hợp nào, thì, chúng ta cũng không thể xa nhau
khi lá còn trên cây, hoa còn nở, mưa còn bay
và nhất là trái tim còn chưa định được ngày ngừng đập
chúng ta còn yêu nhau
hiển nhiên như mặt trời mỗi sáng
và cũng hiển nhiên
như đời sống chúng ta đang bị ngộp hơi
bởi bàn tay của chính những người thân thích
nguyện hạnh phúc tôi mãi ngọt
như lưỡi dao kề bên ngực nàng, chói lọi
ta chỉ hết đời mình
khi qua giờ phút đó
(12-68)

4. Dỗ Giấc Người Bất Hạnh

như đôi mắt sớm thành ga cô quạnh
mối sầu nào thành tóc xuống hai vai
buổi chiều nào khói đứng trên môi
mây cũng thấp trong từng hơi thở yếu
em đừng hỏi vì sao người đời khó hiểu
vì sao ta không thể sống thiếu nhau
vì sao mưa chưa đủ ướt đôi đầu
mà môi đã phải tìm môi cho ấm
mà tay đã phải chìa ra cho bàn tay kia nắm
siết chặt rồi mà vẫn thấy như chưa
trao hết cho nhau, tình vẫn còn ngờ
vẫn chưa đủ vẫn còn như thiếu thốn
chân bước chậm sao đường về vẫn ngắn
hôn nát nhàu cả mặt vẫn chưa buông
(dù hiển nhiên bác mẹ đã buồn lòng
thấy em lỡ yêu anh – cái thằng lêu lổng)
như cây cỏ sớm thành thân với gió
như lá mềm sớm cưới được sương khuya
như cánh chim bay không cần nhớ đường về
như con nước vỗ hoài chân đá cũ
như bản tin hàng ngày loan có nhiều người tự tử
(mà thường vì họ lỡ quá yêu ai)
như con dế ngậm tim mình trong miệng
nên giọng buồn (mãi mãi chẳng nguôi ngoai)
anh cũng thế, ngậm tình em trong miệng
thành bồ hòn nên đắng cả thơ vui
nhưng một mai nào, khi em thức dậy
thấy đầu cành con sẻ bé có đôi
thấy chúng hôn nhau hay chúng mớm mồi
đôi má chúng au lên vì mắc cỡ
em đừng hỏi vì sao hồn mình nức nở
sao lớn rồi mà tình vẫn trẻ thơ
đã ở bên nhau lòng vẫn còn ngờ
như những phút môi hôn thảy đều không có thật
răng từng cắn đến môi sưng má rát
vẫn còn nghi, còn ngại phải chăng em ?
phải chăng anh ? phải chính hai đứa mình?
- - thì hai đứa chứ ai vào đấy nữa
em đừng hỏi vì sao tình yêu trắc trở
vì sao anh phải biến dạng hình hài
phải làm ăn phải cố gắng miệt mài
phải ra dáng như nội trong ngày mai anh sẽ trở thành chú rể
phải nghiêm chỉnh hay ít ra cũng phải vờ vĩnh thế
phải dụm dành chắt bóp tự hôm nay
phải cong lưng luồn lọt đêm ngày
phải một lúc chơi bảy, ba cái hụi
phải nhìn thấy tương lai của chìm của nổi
mới mong ngày hạnh phúc bớt chua cay
nhưng tình yêu không phải là bến tồn kho
để anh có thể đâm đơn xin làm người gác cửa
và trái tim không phải là két sắt, tủ chè
nơi gom chứa bạc tiền, cất gìn đồ quý
tuy không là anh xếp ga anh cũng cứ phất cờ cho tàu kéo hụ
để tình anh nghỉ lại ga yêu
để trăm đêm để nghìn vạn buổi chiều
anh cứ nhớ thương em, cứ sầu cứ khổ
và mây cứ bay ngang mảnh hồn anh dột ủ
nắng cứ về không gởi bước chân theo
để ở đâu, bất cứ một nơi nào
ai, anh cũng nhỏ to về tình yêu hai đứa
ai, anh cũng không ngại ngần hẹn hứa
đám cưới chúng mình sẽ mời họ vui chung
và anh sẽ vênh vang xốc lại áo quần
mặt nghiêm trọng như tuần sau đám cưới
dáng vội vã như ngày mai đám hỏi
quay lưng rồi mới lại tủi cho nhau
thơ vui đấy, em hãy cười lúc đọc
nếu có buồn hẵng gượm để hôm sau
hãy để mai kia, anh được phép trầu cau
đến sêu hỏi em hẵng buồn một thể
bởi lúc ấy, biết đâu cả hai đã chẳng già lụ khụ
cùng xác xơ vì đã quá âu lo
nên anh chắc thơ anh sẽ còn buồn bã mãi
(nhưng em đừng buồn nản giống thơ anh)
phải nghĩ bao lâu, mới có cuộc tình
mà hai kẻ yêu nhau
đã vô cùng khốn khổ
như mắt ướt sớm thành ga nát đổ
xót xa nào thành tóc chấm hai vai
ước mơ nào thành khói đứng trên môi
mây thấp ẩm giăng trong hồn hiu quạnh
(5-6-69)

5. Ngày Chúng Ta

thức dậy em, thức dậy em
nắng rực rỡ đã vàng hanh cổng trước
nụ thương đau đã héo rụng đêm rồi
giấc mơ buồn đã theo gió ra khơi
mây dạm hỏi đã đầy trời kéo tới
thôi chảy nốt đi em dòng lệ tủi
thôi vai rung cố ấm áo anh đền
thôi môi non em thử nếm tình bền
riêng tai lạnh đã có đồ sính lễ
đừng xấu hổ với trăm ngàn mắt ngó
em cố cười như thể chỉ đôi ta
em cố vui như lúc trốn khỏi nhà
đến chỗ hẹn với nhau còn hồi hộp
ngày quang đãng ta thắp đời bạch lạp
máu linh thiêng đã chảy xuống chung dòng
thân trăm năm đã một phút tận cùng
tình chung kiếp đã nung hồn thành đá
từng bước một, em ơi, từng bước một
thềm đời anh chín bậc đá đi lên
em đã đứng trên đỉnh cao chót vót
của hồn – sầu – anh, mấy kiếp chưa tan
anh muốn hỏi một phút nào cúi xuống
tóc như mây em có phủ chân thềm
ngực xanh tươi có thở mát vai trần
những đêm lạnh sương rơi từng bậc đá
em có đủ bao dung cho những lầm lỡ cũ
những chân về không động lá hay cây
những trở về chỉ riêng một anh hay
em phong nhụy có thương người phiêu bạt
thức dậy em
họ hàng đà tới cửa
bạn bè ta đã rộn rã chung quanh
em thử nhìn xem có đủ người thân
em thử nhẩm tên những người vắng mặt
làm sao được cuộc vui nào chả khuyết
một hai người đã vĩnh viễn ra đi
một hai người đã ở lại bên kia
hay biến dạng cho cuộc vui trọn vẹn
em cao cả hãy vì anh thu vén
một chỗ ngồi cho kẻ vắng hôm nay
một chỗ buồn như nắng đậu trên tay
một chỗ khuất cho khỏi ai trông thấy
thức dậy em, hôm nay ngày mồng bốn
(phải tháng này trời sẽ có mưa ngâu)
phải mưa bay không dám ướt đôi đầu ?
phải lệ mỏng kéo sầu qua lướt thướt ?
em cứ tưởng như chiếc cầu ô thước ?
đã bắt ngang cho hạnh phúc về gần
và đôi chân em chớ dại, ngập ngừng
hãy bước vội như sắp rồi tận thế
thức dậy em, một ngày đầu tháng bảy
ngày chung thân, ngày địa ngục, thiên đàng
ngày mở đời, ngày gọi kiếp lang thang
ngày vang vọng tiếng reo bầy con sẽ có
trước hai họ, anh sẽ vờ hiền hậu
em chớ cười khi thấy mặt anh nghiêm
em cứ vờ như hai đứa không quen
cứ đỏ mặt khi được đeo nhẫn cưới
anh nói nhỏ theo lòng anh (rất vội)
từ phút nào em đã nhốt đời anh
từ phút nào sông nước đã loanh quanh
tình đã chín trên bậc hồn đá lạnh
(4-7-70)

6. Bài Cuối Năm

thế nhân mắt trắng như ngân nhũ
(Nguyễn Bính)
1.
cỏ đã mọc trên từng phần mộ mới
ngày đã xanh trên từng mái hiên vàng
ta đã sống những ngày kề nỗi chết
những ngày dài nhục nhã đã như sông
những ngày hồng cũng đã sẵn mây đen
những ngày nắng cũng đã đầy sương lạnh
tình như núi nên lòng không hổ thẹn
hồn như cây nên rụng lá u buồn
người qua đó, chân giày, xin bước chậm
để chim về kịp thở chút hương tan
để ta về kịp nhận vết thương non
kịp gọi khẽ (để cho giun dế ngủ)
2.
lửa đã cháy, bùng thiêu xương thịt nát
mưa đã đi trên những ngọn tóc dài
sầu đã cuộn tròn trong từng hạt cát
chân đã dừng trong một nghĩa trang riêng
người chớ khóc than chi, đời đã thế
ta lâm chung ngay tự thuở trào lòng
môi đã chết ngay khi hồn đã nhận
thân đã buồn khi ngực đẫm hơi quen
tay cũng thế tình đã ăn từng ngón
máu khi không cũng xối xả chung dòng
3.
cò đã lẩy đạn đã ra khỏi súng
tên đã bay không thể cản giây chùng
những thân nấm không dung hồn ngạo mạn
tình như mây ta khỏa lấp mặt trời
dù một khắc một ngày hay một phút
dù một mai ta có phải qua đời
dù hôm nay dao chém đứt đôi người
ta vốn thế vẫn là ta ngất ngưởng
vẫn chân bước từng bước đi lún đất
vẫn hai vai thần thánh một tim hồng
vẫn trăm năm chếnh choáng một tình cuồng
vẫn mặt ngửa, đỡ nâng trời vòi vọi
ta có thể biến thân thành thú vật
nhưng bọ, dòi không thể hóa trang đi
phải kiên nhẫn, em, đợi giờ kết cục
bởi bây giờ ta mới khởi cuộc chơi
dù cỏ đã mọc trên phần mộ mới
và ngày xanh đã từng mái hiên vàng
và đớn đau nhục nhã đã hằng hằng
nhưng hạnh phúc cũng đến giờ linh hiển
(11-70)

7. Sau Ba Mùa Tăm Tối

sầu như đá muôn năm còn ở đó
tình như hoa, đầu cúi xuống nghẹn ngào
ta như cỏ và hồn như sương lạnh
em hiểu gì ? khi giọt lệ không rơi
em hiểu gì ? một cánh nhạn lẻ loi
quay trở lại, một mình, miền giá rét
lòng đã hẹp nói chi trời bát ngát
óc như vung không thể úp mặt trời
ta ngu xuẩn như một con dế đá
nhưng lòng mềm như tóc mẹ, xưa, bay
nhưng hồn buồn như con bệnh trên tay
mẹ đã khóc như vỗ về ta ngủ
rồi khôn lớn tình ta như thác lũ
như cơn giông sập xuống một vuông đời
như mưa bay tầm tã một mặt người
roi quất ngược trên mình ta rướm máu
ta như cỏ nên nhận phần héo úa
người như sương nên ướp lạnh hồn buồn
tình đã được đặt trên bàn mổ xẻ
thì hiểu gì ? em, tảng đá cô đơn
hiểu gì em ? một cọng lá sâu ăn
hiểu sao được ! cuộc đời – anh khinh bạc
ta như đá phẳng trơn lì ngạo mạn
và gót giày, em cứ bước chân lên
và tay dao, miệng rắn, với nọc hèn
thêm ai nữa ? cứ búa rìu đục đẽo
hồn có vỡ vẫn là trăm mảnh đá
nát tan kia nào giúp được chi người
ta nguyên vẹn, một cõi trời, khinh miệt
vẫn riêng mình một khối lệ thương thân
ta từng khóc dưới chân tình chất ngất
ta quỳ hôn từng ngón nhỏ chân em
ta từng chết trong môi cười quỷ, thánh
ta từng điên trong một cánh tay ôm
nhưng cọng cỏ chỉ vương cùng nắng chói
nếu tối tăm, em, chớ bước lại gần
em tự hỏi một lần cho vỡ nghĩa
bởi vì đâu ta bỏ núi về rừng
bởi vì đâu ta nhục nhã tận cùng
ta đã giết đời ta không hối tiếc
sự sống chỉ thành hình sau nỗi chết
tình trăm năm chỉ khởi tự oan cừu
chỉ thương đau tim mới thở ngạt ngào
hạnh phúc chỉ sáng lên từ vực thẳm
sâu như đá, ta suốt đời thế đó
tình như hoa, em một kiếp nghiêng đầu
khi lệ chảy cũng không còn ý nghĩa
lương tâm nào còn níu được chân đi
hoa đã nở bên kia đời tăm tối
bỗng đêm nay, ta ngó lại hồn mình
(12-70)

Du Tử Lê