Tuổi Thơ của Tý
Lúc nhỏ, Tý có nhiều đam vui nhưng mê nhất là đá dế và đá cá ...
Tý có môt hộp thiếc lớn bằng cuốn tập, để hộp quẹt diêm, rồi đắp làm hang cho dế, rải cỏ non cho dế mát, lấy giá cho dế ăn, rồi chiều chiều họp nhau cùng bạn trong xóm cho đá tranh hơn thua. Có nhiều đứa lớn vô vườn Bồ rơ, lần theo tiếng dế gáy để bắt.
Lúc đó, Tý 6 tuổi học lớp tư (lớp 2) trường tư ở đường Thủ khoa Huân, từ cửa Bắc cho Saigon đi qua đường Gia Long là tới. Thầy giáo tên Cầm,tướng người thể thao, khỏe mạnh, mặc áo sơ mi tay ngắn bỏ trong quần sọt trắng, mang giày da màu trắng có vớ cao tới đầu gối cũng màu trắng. Ngày nào thầy cũng mặc như vậy. Thầy đánh học trò dữ lắm. Trả bài không thuộc, cửu chương, chia động từ không được là bị đòn. Thầy bắt đưa bàn tay ra, chụm ngón tay lại rồi dùng thước đánh vào đầu các ngón tay. Đám học trò sợ lắm. Có đứa vừa bị kêu lên bảng là đã đái trong quần.
Thời đó ít xe cộ, nhiều người tử tế nên hàng ngày Tý tự đi bộ đến trường học. Hôm đó, Tý ham chơi đá dế nên chưa thuộc chia động từ, bất qui tắc khó nhớ nên phải trốn học. Ba đi làm sớm rồi. Tý ôm cặp thưa má đi học. Bước ra cửa rồi quay ngoắt lại đi vào hành lang bên phòng ngũ, leo cầu thang đi lẹ lên lầu 3 sân thượng. Nơi nầy ít người lên. Người làm thường lên phơi tấm trải giường, mùng mền vào buổi trưa.Trốn đến lúc mặt trời lên đúng ngọ, xem bóng nắng chắc gần 12 giờ trưa thì xuống.
Trốn được hai bửa, chiều lại nghe hai chú bồi phòng nói chuyện về hồn ma ở phòng 3 lầu 2. Mấy năm trước có cô gái tự tử chết, nay hiện hồn về, nghe trong phòng như có tiếng người nhưng vào xem thì vắng lặng mà lạnh lẽo. Chú Lạc rình xem mấy đêm rồi mà không thấy. Nghe có ma trên lầu, Tý còn sợ hơn thầy Cầm, nên đành thú tội với má. Hôm sau má dẩn đến trường xin vào học lại, đã nghỉ hai bửa vì bịnh cảm.
Các bạn rũ đi bắt dế ban đêm mà Tý lại sợ ma nên không tham gia. Ra ngay trước cửa Tây chợ là có người bán dế. Thời đó 5 cắc một gói xôi, nhưng dế lớn giá 1 đồng rưởi. Phải đi thật sớm 5 giờ sáng, người ta đã nhộn nhịp dọn hàng ra chợ. Những người ở Hóc Môn, Bà Điểm bắt dế ban đêm, sáng theo xe thổ mộ (xe ngựa kéo) chở đồ rau củ xuống chợ Saigon. Đi sớm mới lựa được dế tốt. Đi trễ mấy đứa trẻ khác lựa hết, chỉ còn dế nhỏ, giá hạ còn 1 đồng, rồi xuống 5 cắc. Một hôm để dành được 1 đồng rưởi, sáng thức dậy thật sớm, chờ người bán vừa xuống xe ngựa là nhào vô lựa. Dế đựng trong cái giỏ đục bằng tre đan, miệng rộng độ gang tay. Trong đó có nhiều dế lắm nhưng chúng ít chạy lăng quăng mà đứng gáy hoặc nhe càng hằm hè nhau. Mình phải quan sát nhắm kỹ con nào rồi thọc tay vào bắt cho trúng.
Hôm đó thấy một con dế than đen bóng, râu dài, tiếng gáy mạnh mẽ, đang nhe nanh làm mấy con khác chạy dạt hết. Tý thọc tay vào bắt trúng liền. Mừng hí hửng bụm dế cưng trong tay đi về nhà chỉ vài chục mét. Định bụng chiều nay nó sẽ trở thành vô địch. Đi một đoạn lại hé bụm tay ra để ngắm. Chú dế nhảy tót xuống đường. Vừa lúc đó, một xe đẩy hàng ra chợ cán trúng làm dẹp lép chú dế "vô địch". Cầm xác dế trên tay mà nước mắt lưng tròng. Tiếc tiền thì ít, mà buồn nhiều vì giấc mơ vô địch đã tan thành mây khói. Giờ đây viết lại chuyện nầy mới nghĩ là thật may cho chú dế, nhờ bị xe cán chết nên mãi mãi là nhà vô địch trong lòng cậu bé. Cả tháng sau, Tý vẫn còn huyên hoang với các bạn là đã chọn được một chú dế siêu hạng...
oOo
Đến năm lớp nhì (lớp 4) học trường Nguyễn tri Phương.
Trước cửa trường là công viên sân cỏ rộng mênh mông. Chiều nào trẻ em các xóm nhà chung quanh kéo nhau ra đá banh. Lấy áo và dép làm cột gôn. Rồi các đội bắt cặp đá tranh giải. Đội xóm nhà có Hưng lớn nhứt, con bà bán rau cải, nhà mặt tiền đường Nguyễn Kim. Hằng con tiệm bánh mì thịt góc ngã tư NK và Da bà Bầu. Thái nhà mặt tiền đầu đường hẻm vô nhà minh. Hùng, Dũng...
Hùn tiền mua áo thun có cổ màu xanh biển. Má chịu khó cắt vải đỏ may thêm hai đường sọc đỏ từ hai vai xuống tới dưới cổ áo, tạo thành hình chữ V trước ngực áo. Má nói chữ V có nghĩa là Chiến thắng(Victor). Đội bóng có đồng phục nổi bật, nhưng tài nghệ chưa đủ nên thua liên tục. Mấy xóm khác có nhiều đứa đá banh hay quá, sau lớn lên đi lính được tuyển vào các đội bóng quân đội.
Năm sau lên lớp nhứt, nghỉ đá banh, lo học để cuối năm thi đệ thất Petrus Ký. Lúc nay ba còn ở Hoa kỳ (1959). Tý học buổi sáng, buổi chiều ở nhà. Lúc nầy chị BL về lại Cà Mau, Tý thế chỗ chị ở nhà phụ bếp. Thực ra chỉ nhóm lửa, nấu bằng than, lấy giấy báo cuộn thành cái quặn (cái phễu) lấy tro bếp bỏ vào gần đầy quặn rồi chế vào tro một ít dầu hôi, xếp bịt quặn lai, đặt vô lò, mũi nhọn chỉa lên trời. Sau đó xếp than lên. Một diêm quẹt nửa là xong. Đốt than tốn hơn củi nhưng gọn sạch, ít khói khỏi tốn công tiếp tục châm củi. Vã lại lúc nầy ỹ có tiền Hoa Kỳ viện trợ nên không lo.
Đường hẻm nhà ra đường Da bà Bầu quẹo trái có một tiệm bán tạp hoá tên Lê Huỳnh, chủ là hai vợ chồng người Bắc di cư. Nhà Tý mua hàng ghi sổ cuối tháng trả. Ở đây bán đủ thứ có nước đá, bia nước ngọt, than củi, gạo muối, nước mắm, tương chau và tỏi ớt... Đi chợ để mua thịt cá rau củ tươi sống, còn hột gà hột vịt cũng mua tại đây. Tý phụ trách mua hàng. Hàng tháng đối chiếu sổ thanh toán tiền. Đủ thì trả hết,không đủ thì cho thiếu cộng vô tháng sau. Từ khi ba Tý đi Hoa Kỳ thì tháng nào cũng trả đủ.
Lúc nầy Tý chơi cá lia thia, loại cá đá lộn, cá Xiêm. Má cho tiền, Tý đi bộ lên chợ Thiếc chọn mua hai cặp cá Xiêm, một cặp màu xanh đen, và một căp màu xanh tím. Má cho 3 thố sành lớn bằng cái nồi để nuôi cá. Thả thêm rong bèo. Mấy đứa lớn hơn cùng xóm chỉ cách nuôi, làm vợt đi vớt lăng quăng cho cá ăn. Sau đó cá mái đẻ trứng, phải vớt cá mái ra còn cá trống ở lại giữ trứng cho đến khi trứng nở thành con thì vớt luôn cá trống ra. Hàng ngày Tý phải đi vớt con màu đỏ, nhỏ bằng đầu kim (không biết tên) ở các mương rảnh để về nuôi cá con. May là hai con cá cha của Tý đá dữ quá, mấy lò cá đá trong xóm đều thua. Nhờ vậy khi đàn cá con lớn lên là trẻ trong xóm dành nhau mua.
Một lần, có một bồn cá con đã lớn bằng đầu đũa chết hết nổi trên mặt nước. Tý tiếc quá. Nhìn mặt nước có váng dầu và nghe mùi dầu hôi. Thì ra đứa em vô tình đổ chai xị dầu hôi dùng nhúm lửa vô bồn cá. May mắn cá vẫn còn lại hai bồn kia...
Việc bán cá Xiêm đá giúp Tý kiếm được nhiều tiền. Năm đó 1958 - 59, một ly cà phê đá mà Tý mua ở tiệm cà phê góc đường Nguyễn Kim Da bà Bầu, để ba uống buổi trưa trước khi đi làm chỉ có giá hai đồng. Giá một con cá Xiêm bán được giá tới tám đồng. Rồi đến lúc có cuộc thách đấu giữa những lò nuôi bán cá Xiêm trong xóm. Cá Xiêm của Tý có tính kỳ lạ là không bao giờ bỏ chạy. Nó đâm, cắn địch thủ và chịu đòn đến mình bầm dập, vi đuôi bị cắn rách, rơi rụng. Đến lúc cuối, nó cắn chặc lấy mỏ địch thủ, hai con câu mỏ nhau…..
Những trận đấu ban đầu chỉ là giữ danh tiếng, rồi dần dần thành đá cá ăn tiền. Thường trẻ em trong xóm tụ tập ở nhà một bạn có sân sau rộng rải, ba má đi làm vắng nhà nên đám trẻ tha hồ lớn tiếng. Đã là cá độ, cờ bạc thì có lúc ăn lúc thua. Nóng máu tiền độ càng lúc càng lớn. Thua muốn gở nên thành ghiền, phải kiếm tiền để độ tiếp…Học hành cũng xuống dốc, cũng sợ ba má biết. Rồi một hôm thua độ lớn, con cá Xiêm màu xanh thẩm của Tý đến chiêu cuối là câu mỏ với địch thủ. Hai con dính mỏ vô nhau kéo dài đến khoảng 15 phút. Lần nầy nó đã gặp đúng đối thủ. Khi hai con rời ra thì con Xiêm giúp Tý kiếm ra tiền đã chết nổi lờ lửng trên mặt nước. Thua hết tiền… Không còn mong gì kiếm ra môt anh hùng đánh nhau tới chết như vậy. Từ đó Tý cũng từ giả nghề đá cá ăn tiền...
Chuyện xảy ra đã lâu, giờ hồi tưởng Tý vẫn mãi ngậm ngùi ...
